راهنمای تماشای بارش شهابی برساوشی 1405؛ شبی رؤیایی با ده ها شهاب در آسمان
به گزارش مجله پیوند، بارش شهابی برساوشی که تابستان هر سال تکرار می گردد، شاید از آشناترین پدیده های نجومی باشد که با شهاب های سریع، درخشان و گاهی آتشین آسمان تاریک را روشن می نماید. سال جاری در تابستان 1405 (2026 میلادی) شرایط بسیار مناسبی برای تماشای این پدیده نجومی فراهم شده است و در نبود نور ماه فرصتی عالی برای تماشا شهاب های کم نور وجود دارد.
بارش برساوشی سال جاری از اواخر تیر (اواسط جولای) شروع شده است و تا اوایل شهریور (اواخر آگوست) ادامه دارد، اما فعالیت آن در روزهای نزدیک به نیمه آگوست به بیشترین مقدار خود می رسد. برترین فرصت برای تماشای آن، نیمه شب تا پیش از طلوع خورشید در شب 21 به 22 مرداد (12 به 13 آگوست) است. در شرایط ایدئال و زیر یک آسمان تاریک، امکان مشاهده ده ها و طبق بعضی منابع بیش از 100 شهاب در هر ساعت وجود دارد.
بارش شهابی برساوشی چیست؟
بارش شهابی با نام واضحش، شاید نیازی به شرح نداشته باشد و روشن است که به هجوم انبوهی از شهاب ها به آسمان زمین در یک زمان کوتاه گفته می گردد. در میان بارش های شهابی تکرارشونده بارش برساوشی که کانون آن در صورت فلکی برساوش قرار گرفته است، از مهم ترین رویدادهاست.
اگر مسیر شهاب های برساوشی را در آسمان به سمت عقب دنبال کنیم، به نظر می رسد که همه آن ها از نقطه ای در نزدیکی صورت فلکی برساوش (Perseus) خارج می شوند. این نقطه را کانون بارش (Radiant) می نامند. به همین علت، این بارش برساوشی نام گرفته است.
اما یک نکته مهم این است که ستاره های صورت فلکی برساوش منشأ واقعی شهاب ها نیستند. این ستاره ها چندین و چند سال نوری از زمین فاصله دارند، در حالی که شهاب های برساوشی در ارتفاع حدود 100 کیلومتری سطح زمین در جو می سوزند. بنابراین برساوش تنها جهت ظاهری را نشان می دهد که به نظر می رسد شهاب ها از آن جا خارج می شوند.
منشأ بارش شهابی برساوشی
بارش شهابی برساوشی هنگامی رخ می دهد که زمین در مدار سالانه به دور خورشید، از میان جریان ذرات و بقایای بر جای مانده از دنباله دار 109پی/سوییفت-تاتل (109P/Swift-Tuttle) می گذرد. چون این دنباله دار هنگام حرکت در منظومه شمسی داخلی، ذراتی از گردوغبار و مواد جامد را در مسیر مداری خود باقی گذاشته است.
در هر گذر سالانه، هنگامی که این ذرات وارد جو زمین می شوند، با سرعت بسیار زیاد با مولکول های جو برخورد می نمایند. بدین ترتیب داغ شدن و تبخیر آن ها و ایجاد رگه های نورانی باعث می گردد که از سطح زمین به صورت شهاب دیده شوند.
سرعت میانه شهاب های برساوشی هنگام ورود به اتمسفر حدود 59 کیلومتر بر ثانیه است که باعث می گردد سوختن آن ها در ارتفاع حدود 100 کیلومتری زمین، درخشش شدیدی ایجاد نمایند.
بیشتر ذرات برساوشی بسیار کوچک اند و پیش از رسیدن به سطح زمین کاملا از بین می روند. با این حال بعضی از شهاب های بزرگ تر ممکن است بسیار پرنور شوند و به صورت آذرگوی (Fireball) دیده شوند. چنان که در تاریخ 2 مرداد سال جاری یکی از آن ها در آسمان شهرهای خراسان رضوی از جمله مشهد و نیشابور مشاهده شد. اگر قطعه ای از این مواد بتواند از جو عبور کند و به سطح زمین برسد، یک شهاب سنگ (Meteorite) را شکل می دهد.
یکی از ویژگی های مجذوب کننده برساوشی ها، درخشان و گاهی رنگارنگ بودن شهاب هاست. بعضی از این شهاب ها به علت ترکیبات موجود در ذرات و شرایط فیزیکی ورود آن ها به جو، می توانند رنگ هایی مانند سفید، زرد، سبز یا نارنجی ایجاد نمایند. برساوشی ها بعلاوه می توانند ردهای نورانی نسبتا طولانی از خود بر جای بگذارند که برای چند لحظه یا بیشتر در آسمان باقی می مانند.
زمان بارش شهابی برساوشی 1405
بارش برساوشی در سال 1405 از حدود 28 تیر (17 جولای) تا 2 شهریور (24 آگوست) فعال است که با نزدیک شدن به زمان اوج، افزایش می یابد و سپس به سرعت افت می نماید. باید توجه داشت، هرچند اوج واقعی بارش یک لحظه تعیین سراسری است اما برای مشاهده از روی زمین باید شب به وقت محلی را در نظر گرفت.
تاریخ های مهم بارش برساوشی
| رویداد | تاریخ |
|---|---|
| شروع دوره فعالیت | 28 تیر 1405 |
| افزایش محسوس فعالیت | اواسط مرداد |
| برترین شب های رصد | شب 20، 21 و 22 مرداد |
| اوج بارش | شب 21 تا 22 مرداد |
| اوج محاسباتی | حدود 18:23 روز 22 مرداد |
| سرانجام دوره اصلی | 2 شهریور |
اوج بارش شهابی برساوشی
از نظر عملی، شب 21 به 22 امرداد 1405 را باید مهم ترین زمان برای تماشای شهاب های این بارش معروف به برساوشی ها دانست. طبق گزارش EarthSky برترین ساعت های رصد، معمولاً پس از نیمه شب شروع می شوند و با نزدیک شدن به سپیده دم، تعداد شهاب های قابل مشاهده بیشتر می گردد.
علت افزایش شهاب ها در ساعات پیش از طلوع این است که در این زمان، نقطه کانون بارش ارتفاع بیشتری در آسمان دارد و حرکت زمین و جریان ذرات مستقیما روبه روی هم قرار می گیرد و احتمال برخورد با ذرات را افزایش می دهد.
تعداد شهاب قابل مشاهده در بارش سال جاری
استاندارد مورد استفاده برای بارش های شهابی تحت عنوان ZHR یا نرخ ساعتی سرسویی (Zenithal Hourly Rate) شناخته می گردد. این معیار بیان می نماید که اگر آسمان کاملا تاریک و صاف باشد، کانون بارش دقیقا در بالای سر قرار داشته باشد و شرایط رصد ایدئال باشد، یک ناظر چه تعداد شهاب را می تواند در یک ساعت ببیند.
به نوشته اسپیس، ZHR بارش شهابی برساوشی معمولا حدود 100 در نظر گرفته می گردد. با این حال، باید توجه داشت که هر شخص در هر نقطه از زمین، 100 شهاب در ساعت نخواهد دید. در شرایط واقعی، آلودگی نوری شهرها، ساختمان ها، درختان، ارتفاع کانون بارش، شفافیت جو و مقدار ابرناکی آسمان باعث کاهش تعداد شهاب های قابل مشاهده می شوند.
در صورت مساعد بودن شرایط، در یک مکان تاریک و مناسب، تماشا 50 تا 100 شهاب در ساعت در حوالی اوج بارش، امکان پذیر است. با این حال اگر امکان سفر به نقاط تاریک را ندارید، باید انتظار تعدادی بسیار کمتر، برای نمونه 5 تا 10 شهاب در ساعت را داشته باشید.
ویژگی شاخص بارش شهابی برساوشی 1405
یکی از مهم ترین ویژگی های بارش برساوشی 2026، شرایط بسیار مناسب ماه است. ماه نو در 12 امرداد رخ می دهد و بنابراین اوج بارش تقریبا هم زمان با ماه نو خواهد بود. در نتیجه نور ماه در آسمان شب، بسیار کم یا تقریبا ناچیز است.
اهمیت موضوع این است که نور ماه می تواند باعث محو شدن شهاب های کم نور در آسمان گردد. در سال هایی که اوج یک بارش شهابی با ماه کامل یا ماه پرنور هم زمان گردد، حتی در مکانی نسبتا تاریک نیز بخشی از شهاب ها قابل مشاهده نیستند. سال جاری اما شرایط فرق می نماید و نبود نور ماه، شرایط خوبی را برای تماشای تعداد شهاب های بیش تر رقم می زند.
به کدام قسمت آسمان نگاه کنیم؟
همان طور که گفته شد، جهت حرکت شهاب های برساوشی به گونه ای است که ظاهرا از نزدیکی صورت فلکی برساوش سرچشمه می گیرند. صورت فلکی برساوش را می توان در نزدیکی صورت فلکی معروف ذات الکرسی (Cassiopeia) پیدا کرد.
با این حال، نباید دقیقا به خود برساوش خیره شوید. شهاب ها می توانند در بخش های مختلف آسمان ظاهر شوند و بسیاری از آن ها که کمی دورتر از کانون بارش دیده می شوند، مسیر طولانی تر و چشمگیرتری دارند.
این را هم در نظر بگیرید که کانون برساوشی، در طول شب در آسمان جابه جا می گردد و ارتفاع آن افزایش پیدا می نماید. اگر از یک اپلیکیشن نجومی مانند Time and Date بهره ببرید، می توانید مکان دقیق برساوش و کانون بارش را متناسب با موقعیت خود پیدا کنید.
در نیمکره شمالی که شرایط بهتری برای رصد شهاب های برساوشی فراهم است، صورت فلکی برساوش در ساعات پس از نیمه شب شرایط رصدی مناسب تری پیدا می نماید و نزدیک سپیده دم به ارتفاع بیشتری می رسد.
بنابراین بهتر است برای یک رصد مناسب، بخش تاریک تر آسمان را که افق بازتری دارد، انتخاب کنید. سپس دراز بکشید و به جای نگاه کردن به یک نقطه کوچک، تا حد امکان بخش بزرگی از آسمان را در میدان دید خود قرار دهید.
برترین مکان تماشای بارش شهابی برساوشی
مهم ترین عامل برای رصد پیروز، پیدا کردن مکانی با آلودگی نوری کم است. اگر در شهر زندگی می کنید، به علت نور چراغ های خیابان، ساختمان ها و تابلوهای تبلیغاتی، تعداد زیادی از شهاب های کم نور را نخواهید دید. اما رفتن به منطقه ها روستایی، پارک های دور از مرکز شهر، ارتفاعات یا منطقه ها دارای آسمان تاریک، به ویژه همراه تورهای اختصاصی بارش برساوشی، می تواند تفاوت بسیار زیادی در تجربه رصدی تان ایجاد کند.
برترین محل رصد باید چنین ویژگی هایی داشته باشد:
- از چراغ های شهر دور باشد.
- افق نسبتا باز داشته باشد.
- درختان و ساختمان های بلند بخش زیادی از آسمان را نپوشانند.
- آسمان صاف و بدون ابر باشد.
- امکان دراز کشیدن یا نشستن راحت برای مدت طولانی باشد.
- نور مستقیم چراغ ها در میدان دید قرار نگیرد.
با این حال اگر امکان خروج از شهر را ندارید، حتی داخل شهر هم می توانید چند شهاب پرنور را ببینید. کافی است تا حد امکان از نور مستقیم دور شوید و به بخش تاریک تر آسمان نگاه کنید.
خواندنی ها
برترین مکان های ایران برای گردشگری نجومی
عکاسی از بارش شهابی برساوشی 1405
شهاب های برساوشی یکی از سوژه های محبوب عکاسی نجومی هستند. برای عکاسی از این رویداد نجومی بهتر است از دوربینی بهره ببرید که امکان تنظیم دستی فوکوس، سرعت شاتر و ISO را داشته باشد. یک لنز واید هم به علت میدان دید گسترده برای این کار مناسب است. بعلاوه دقت کنید که برای ثبت شهاب ها، لازم نیست کانون بارش دقیقا در مرکز تصویر باشد.
مراحل کلی عکاسی عبارت اند از:
- دوربین را روی سه پایه محکم قرار دهید.
- فوکوس را روی بی نهایت تنظیم کنید.
- از یک لنز با میدان دید نسبتا واید بهره ببرید.
- دوربین را به سمت بخش تاریک آسمان قرار دهید.
- نوردهی های متوالی انجام دهید.
- از تایمر یا intervalometer بهره ببرید تا لرزش دوربین کاهش یابد.
- صبر داشته باشید؛ ممکن است بسیاری از فریم ها شهابی نداشته باشند.
- در صورت امکان، چشم انداز زمینی را نیز در کادر قرار دهید تا تصویر مجذوب کننده تر گردد.
خواندنی ها
راهنمای کامل عکاسی نجومی برای مبتدی ها
دیگر رویدادهای نجومی هم زمان با بارش برساوشی 1405
سال 2026 از این نظر برای علاقه مندان به آسمان شب سال خاصی است که 21 مرداد علاوه بر نزدیک شدن به اوج بارش برساوشی، یک خورشیدگرفتگی هم رخ می دهد.
این خورشیدگرفتگی کلی در مسیر محدودی قابل مشاهده خواهد بود که شامل بخش هایی از اروپا می گردد اما در ایران دیده نخواهد شد. بنابراین در جاهایی مانند ایران، برای تماشای آن باید از پایگاه های آنلاین پخش زنده یاری گرفت. با این حال برای تماشای مستقیم حتما باید از فیلتر یا عینک استاندارد خورشیدگرفتگی استفاده کرد.
علاوه بر این در تابستان 2026 یک چیدمان نسبتا مناسب از سیارات نیز در آسمان صبحگاهی دیده می گردد که می تواند به برنامه تماشای بارش شهابی مجذوب کنندهیتی دوچندان بدهد. در این هنگام، سیارات مشتری، عطارد، مریخ، اورانوس، زحل و نپتون در آسمان پیش از طلوع خورشید در یک نوار کلی از دایرهالبروج قابل مشاهده خواهند بود و هم نشینی زیبایی را رقم می زنند. در همین حال سیاره ناهید شامگاهی است و پیش از غروب خورشید دیده می گردد.
آنچه از بارش شهابی برساوشی 1405 انتظار داریم
بارش شهابی برساوشی 1405 در شب های 21 و 22 امرداد به اوج خود می رسد و برترین فرصت برای رصد آن فراهم می گردد. در این شب ها نور ماه هم در آسمان وجود ندارد و بدین ترتیب امکان تماشای شمار زیادی از شهاب ها را خواهید داشت. حتی اگر خوش شانس باشید، ممکن است آذرگوی هم مشاهده کنید که اگر اطراف شهرها باشد با وجود آلودگی نوری هم قابل مشاهده است.
اما برای رصد کامل این بارش شهابی باید در شب های اوج بارش، به ویژه شامگاه 21 و بامداد 22 امرداد به منطقه ای دور از نورهای شدید بروید، روی زمین دراز بکشید و محدوده وسیعی از آسمان را زیر نظر بگیرید تا شاهد آتش بازی آسمان با رنگ های متنوع باشید.
عکس کاور: یک آذرگوی در بارش شهابی برساوشی 2018
Credit: Zhengye Tang
منبع: دیجیکالا مگ